बेंगळुरूमध्ये प्रवाशांनी बघण्यासारखे खूप काही आहे; अशा कांही आगळ्यावेगळ्या जागांविषयी लिहिण्यासारखेही खूप काही आहे.   उदाहरणार्थ : इंटरनॅशनल आयटी पार्कमुळे आणि वर्षातील चार महिने जिथे सत्यसाईबाबा वास्तव्य करीत त्या त्यांच्या भव्य आश्रमामुळे प्रसिद्ध असलेले उच्चभ्रू व्हाइटफिल्ड. तेथील एका लॉजमध्ये होणाऱ्या वीकएंड पार्ट्यांना सव्वाशे वर्षांपूर्वी बंगळुरूमधे राहणारा तरुण विन्स्टन चर्चिल जात असे! ज्या क्लबचे चर्चिल आजही चौदा रुपये ‘देणे’ लागतो तो खानदानी वैभव मिरवणारा बंगलोर क्लब … Continue reading भटकंतीत दिसलेली बेंगळुरूची झलक

मानवाच्या इतिहासातली पहिली राज्यव्यवस्था बहुधा राजेशाही ही असावी. विविध कुले (clans) आपले शत्रूंपासून रक्षण करण्यासाठी सर्वांत शक्तिशाली माणसाला नायक म्हणून निवडत असतील. त्या बदल्यात ती त्याला मान व खंडणीसारखे धन देत असावीत. हा नायकच पुढे राजा होत गेला असेल, असा तर्क करता येतो. भारतवर्षात तर ‘ना विष्णुः पृथिवीपतिः’ असे म्हणून राजाला पूजनीय मानले गेले होते. हजारो वर्षे अनेक प्रदेशांत ती स्वीकारली गेली होती. मात्र गेल्या … Continue reading  रघुवंशातील राजेशाही

विस्मृतीत गेलेले मोती    पहिले मराठी पुस्तक १८०५ साली प्रकाशित झाले. सुरुवातीला खूप कमी असलेला पुस्तकप्रकाशनांचा ओघ यथावकाश खूप विस्तारत गेला. सध्या एका अंदाजानुसार मराठीत दरवर्षी चार ते पाच हजार पुस्तके प्रकाशित होतात. आजवर प्रकाशित झालेल्या पुस्तकांची एकूण संख्या प्रचंडच असणार. त्यांपैकी बहुसंख्य पुस्तके सुमार दर्जाचीच असतात आणि साहजिकच लगेच विस्मरणात जातात; त्यात वावगे काहीच नाही. काही पुस्तके त्या-त्या विशिष्ट काळात बऱ्यापैकी गाजलेली असतात, पण काळाच्या … Continue reading दुर्लक्षित पुस्तके

   प्रत्येक प्रांतात कुठल्या ना कुठल्या श्रेष्ठ विभूती होऊन गेलेल्या असतात आणि त्यांचा सार्थ अभिमान तेथील जनतेला असतो. त्यात काहीच गैर नाही. ‘यांची तेजस्वी परंपरा म्हणजे मी’ ही जाणीव कुठल्याही समाजात एक अस्मिता निर्माण करते आणि समाजाच्या सांस्कृतिक घडणीसाठी तशी सामूहिक अस्मिता आवश्यकही असते. म्हणूनच एखादा प्रांत नीट समजून घेण्यासाठी तेथील लोकांच्या अस्मितेचे विषयही समजून घेणे उपयुक्त असते. ओडिशाचा असा एक मानबिंदू म्हणजे बिजू पटनाईक. … Continue reading बिजू पटनाईक : आधुनिक ओडिशाचे एक मानबिंदू

माझे सोलापूर आणि रेल्वे आता तांत्रिकदृष्ट्या मी बराच सक्षम झालो होतो. एक उत्तम संकेत आणि दूरसंचार रेल्वे अभियंता म्हणून मी सरावलेला म्हणण्यापेक्षा, रेल्वेच्या प्रत्येक कामाला ‘रुळावलेला’ झालो होतो असे म्हणायला हरकत नाही. कोणतेही काम सराव झाल्याखेरीज आणि आपल्याला काय-काय करायचे आहे व कसे करायचे आहे  याचे थोडक्यात पूर्वनियोजन असल्याशिवाय उत्तम पद्धतीने अमलात आणता येत नाही, मग ते क्षेत्र कोणतेही असो. माझ्या वरिष्ठांनी माझ्यावर आणखीन एक … Continue reading  झुकझुक आगीनगाडी :  लेख क्र.६ 

  मराठीप्रेमाचा मूर्तिमंत आविष्कार असे ज्यांचे वर्णन करता येईल त्या प्रा. यास्मिन शेख यांनी शनिवार, २१ जून २०२५ रोजी वयाच्या एकशेएकाव्या वर्षात पदार्पण केले. त्या निमित्ताने त्या संध्याकाळी त्यांचा पुण्यात महाराष्ट्र ज्ञान महामंडळाच्या सभागृहात अखिल भारतीय मराठी साहित्य महामंडळाचे अध्यक्ष प्रा.मिलिंद जोशी यांच्या हस्ते झालेला सत्कार हा सर्वच उपस्थितांच्या स्मरणात दीर्घकाळ राहील. या हृद्य समारंभास यास्मिन शेख यांच्या कन्या प्रा. रुमा बावीकर, आता ज्येष्ठ नागरिक असलेले … Continue reading  वैयाकरणी प्रा.यास्मिन शेख – शंभर नाबाद! 

   पंडित कवींचा काळ चार-साडेचारशे  वर्षांपूर्वीचा. यानंतरच्या काव्यात हळूहळू गेयतेपेक्षा अर्थाला प्राधान्य  आलं. अर्थप्रधान होण्याच्या प्रक्रियेत काही काव्यलेणी गळून पडली.  सणावाराला पणजीबाईंची नथ हौशीनं घालावी तशी एखादी कविता सवृत्त, सालंकृत दिसू लागली. पंतकवींच्या काळातही अशीच प्रक्रिया घडली होती. ओवीतून बदल घडवत संस्कृत छंद, मराठी वृत्तं, अलंकारांमधून काव्य सजत गेलं.  अलंकारांची ओढ आणि   द्व्यर्थी रचना हा बौद्धिक काव्यखेळ  झाला. रघुनाथ पंडितांची भाषाशैली, संस्कृतप्रचुर भारदस्त मराठी भाषा … Continue reading संत, पंत, तंत – काव्यविषयक लेखमाला – रघुनाथ पंडित भाग ५

वसाहतवाद हा colonialism या शब्दाचा मराठी अनुवाद. ‘Colonia’ या लॅटिन मुळापासून ‘कलोनियालिझम’ हा शब्द तयार झाला आहे. एका राष्ट्राने दुसऱ्या देशावर प्रस्थापित केलेले राजकीय, आर्थिक आणि सांस्कृतिक वर्चस्व हा वसाहतवादाचा गाभा आहे. प्रगत देशाने अप्रगत देशांशी व्यापारउदिमाच्या मिषाने; त्या अप्रगत देशात प्रवेश करून, हळूहळू हातपाय पसरून, त्या देशाचा ताबा घेऊन त्या देशाचे शोषण करणे असे ढोबळ मानाने त्याचे वर्णन करता येईल.         … Continue reading वसाहतवाद – एक अन्वयार्थ