गिधाड हा पक्षी तसा ‘सुंदर’ म्हणता येईल अशातला नाही. या पक्ष्याबद्दल एक प्रकारचे भय आणि चीड मानव समाजात आहे. जिथे गिधाड तिथे मृत्यू अशी एक समजूत आहे, ती तशी अवास्तव नाही; कारण गिधाड हा मृत्यूचा द्योतकच आहे. हा पक्षी मृत प्राण्यांच्या मांसावर जगतो आणि आपले हे अन्न शोधण्यात तो अतिशय प्रवीण आहे. तो शक्यतो प्राणी मारून मांस खात नाही. उलट नैसर्गिक पद्धतीने मृत झालेले किंवा … Continue reading मुखपृष्ठाविषयी : जीवनप्रपात आणि मृत्युदर्शक

गुऱ्हाळ – भाग २ मागच्या  भागात आपण वेळेचं गणित पाहिलं. काही जणांनी रासायनिक प्रक्रिया न करता गूळ का करू शकत नाही असंही विचारलं. या भागात आपण रसायने का वापरली जातात? त्यामुळे नक्की काय फायदा होतो? ही रसायने खरंच अतिशय घातक दर्जाची असतात का? इत्यादी गोष्टींचा ऊहापोह करू.  रसायने वापरण्यामागे एक मुख्य मुद्दा आहे, ग्राहकांची बदललेली मानसिकता! पूर्वी काळपट गूळ सगळीकडे सररास वापरला जाई; पण कालांतराने … Continue reading खवय्या : गुऱ्हाळ (भाग २)

रेल्वेच्या प्रत्येक मंडलात (Division) वरिष्ठ, अतिवरिष्ठ किंवा कनिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या दरतीन-चार वर्षांनी बदल्या होत असतात. कधी-कधी तेच पद उन्नत (Upgrade) करून पुढील पदाचा कालावधी त्याच ठिकाणी वाढवला जातो आणि हे सर्व नियमात बसवून केले जाते. बदली झाल्यावर मग प्रश्न येतो, त्या पदाला शोभेल अशा ऑफिसचा आणि ‘सरकारी’ निवासस्थानाचा! आणि मग ‘नूतनीकरण’  या गोंडस नावाखाली जुन्या-नव्या वस्तू व वास्तूंची तोडफोड आणि सरकारी पैशाची उधळपट्टी सुरू होते. यात … Continue reading झुकझुक आगीनगाडी : लेख क्र. २०

कुर्रतुलऐन हैदर : उर्दू साहित्यविश्वातील तेजस्वी पर्व     अमृता प्रीतम आणि महादेवी वर्मा यांच्यानंतर थोड्याच अंतराने उर्दू लेखिका कुर्रतुलऐन हैदर यांच्यावरील लेख पाहून ज्ञानपीठ पुरस्कार अनेक स्त्री-साहित्यिकांना मिळाला असल्याचा समज कदाचित होईल. वास्तवात तसे नाही. एकूण ६५ पुरस्कारप्राप्त लेखकांपैकी केवळ ८ च लेखिका आहेत. या लेखमालेत आपण त्यांपैकी ६ लेखिकांचा परिचय करून घेत आहोत. बंगाली भाषेच्या महाश्वेता देवींची निवड केल्याने आशापूर्णा देवींना, त्याचप्रमाणे हिंदीत महादेवी वर्मांचा … Continue reading ज्ञानपीठ पुरस्कार लेख क्र. ९

विज्ञान कथा मूलतः माणसांच्याच कथा  असतात – सुबोध जावडेकर मराठीमधील निवडक विज्ञान कथांचे सुबोध जावडेकर यांनी केलेलं संपादन नुकतंच साहित्य अकादमीतर्फे प्रकाशित करण्यात आलं आहे. या पुस्तकाचा परिचय वाचकांना करून देण्यासाठी महाराष्ट्र सेवा संघ संचालित साहित्य सम्राट न. चिं. केळकर ग्रंथालयातर्फे एका खास कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले होते. ज्येष्ठ पत्रकार आणि लेखक श्रीकांत बोजेवार हे या कार्यक्रमाला प्रमुख पाहुणे म्हणून उपस्थित होते. निवडक मराठी विज्ञान … Continue reading वृत्तांत

नारायण सुर्वे हे कष्टकरी कामगारांचे कवी. आईच्या दुधापासून  दुरावलेले, पण काळजातली माया पांघरणाऱ्या  काशीबाई आणि गंगाराम सुर्वे  या गिरणी कामगारांच्या अंगाखांद्यांवर वाढलेले. ‘दारिद्र्यातच ज्यांची भाकरीचा चंद्र शोधण्यात जिंदगी बरबाद झाली’ त्यांचे प्रवक्ते.   ‘पोराला एकांत मिळावा, म्हणून चरफडत फुटपाथवर स्वतःची पथारी पसरणाऱ्या आणि खाणारं तोंड वाढलं म्हणून ‘नारायणा, तिलाही काम बघ बाबा’  असे म्हणणाऱ्या बापाची  औलाद.  ‘मास्तर तुमचंच नाव लिवा’ असं सांगत देहविक्रय करणाऱ्या निरक्षर … Continue reading सुर्वे मास्तरांचं श्रम विद्यापीठ 

पॅरिसच्या चढउतारी मोहक रस्त्यांवर  वरचेवर वावरणारी विद्वान  चित्रकार, शिल्पकार,  लेखक आणि  कवी  मंडळी  वाटतात बिचारी  कायम गुरफटलेली   पॅरिसच्या  लोभात !                                                          त्यांच्या अस्थिर मेंदूत                                                           सदैव अदला बदल करणाऱ्या                                                           इकडून तिकडे                                                           वक्राकार फिरणाऱ्या                                                               टिंबांच्या त्या विकर्ष रेषा                                                            भासतात  पुसट… पण तरीही  रेखीव! असू दे ना पॅरिस फक्त  गोलाकार पृथ्वीचा एक अंश  पण आपल्या कलेला… विद्वत्तेला  मान्यता मिळण्याच्या  आशेवर तरंगत  ही मंडळी  पॅरिसमध्येच मारतात हेलपाटे  बुटांच्या टाचा झिजवत  … Continue reading ऑक्टोबर २०२६  कविता : लोभ पॅरिसचा 

श्रीरामकथा वाचकांच्या मनी बिंबावी यासाठी मोरोपंत वेगवेगळे प्रयोग करतात हे आपण पाहिलंच आहे. या प्रयोगांचा कधीकधी अतिरेक होतो आणि कथेतील रामाऐवजी शब्दांनाच महत्त्व दिले जाते.  ‘श्रीरामचंद्रांची प्रार्थना’ या शीर्षकाखाली येणाऱ्या काव्यात प्रार्थनेच्या भावाऐवजी  असा शब्दखेळ अधिक आहे.  त्वदश्रयें  खोटी परमाया सदा विती जीव भ्रमविती रामा! पर माया सदा विती (३०३/३)  कां सुदासी नको? वळें कां उदासीन कोवळें? (४)  दीनां गांजी मोहपाश; हा पाउल गडी लया … Continue reading मोरोपंतांचे शब्द ‘मोह’ळ