हा शब्दप्रयोग इ.स. १८९८ मध्ये प्रसिद्ध ब्रिटिश लघुकथाकार, लेखक,पत्रकार व कवी रुडयार्ड किपलिंग याने केला. आपल्या सर्वांना माहिती असलेली जंगल बुक ही कथा त्याचीच आहे. या शब्दप्रयोगाचा किपलिंगला अभिप्रेत असलेला अर्थ असा आहे, की युरोपियन व अमेरिकन (फिलिपाईनच्या संदर्भात) वसाहत करणाऱ्या गोऱ्या लोकांच्या डोक्यावर नियतीने त्यांच्या निरनिराळ्या वसाहतीतील ‘सो कॉल्ड पागन’ लोकांना सुसंस्कृत करण्याचे ओझे ठेवले आहे. त्याचाच एक गर्भित अर्थ असा आहे, की युरोपियन … Continue reading व्हाईट मॅन्स बर्डन

भारतीय माणूस व नकाशा यांची गाठ शालेय शिक्षणानंतर क्वचितच पडते. शालेय जीवनातसुद्धा भूगोलाचे शिक्षक भिंतीवरती मोठा नकाशा लावून जेव्हा काही शिकवतात तेव्हासुद्धा विद्यार्थी लांबूनच नकाशा बघतात. आपली नकाशाशी क्वचितच दोस्ती होते त्याचे महत्त्वाचे कारण म्हणजे बहुतेकांच्या दृष्टीने भूगोल हा काही महत्त्वाचा विषय नसतो. त्याचा परिणाम असा होतो, की आपल्याला दिशांचे भान नसते. एखादे शहर आपल्या गावाच्या उत्तरेला आहे का दक्षिणेला आहे हे नक्की सांगता येत … Continue reading भूगोलाचे बंदी 

 साधारण वीस वर्षांपूर्वीची गोष्ट असेल. मी दुपारच्या गाडीने मुंबईला चाललो होतो. एका स्टेशनावरती एक भय्या आकाराने खूप मोठे पण वजनाला हलके असे बोचके घेऊन डब्यात चढला. गाडीत विशेष गर्दी नव्हती. बोचके डब्याच्या पॅसेजमध्ये ठेवून तो माझ्या बाजूच्या सीटवरती बसला. माझे कुतूहल जागे झाले. मी त्या भय्याला विचारले, “इस में क्या है?”  तो म्हणाला, “पेड का पत्ता!” मला आश्चर्य वाटले. आणखीन चौकशी केल्यावर मला असे कळले, … Continue reading मराठी माणसा तू कुठे आहेस ?

  दिनांक २४ सप्टेंबर २०११ या ‘लोकसत्ता’ वर्तमानपत्राच्या पुरवणीमधील ‘ग्रंथविश्व’या सदरात वरील शीर्षक असलेल्या प्रशांत दीक्षित लिखित  लेखात ‘द इसेन्शियल सुधीर कक्कर’ या पुस्तकाचे परीक्षण आले होते. ते परीक्षण वाचल्यावर हे पुस्तक वाचले पाहिजे असे वाटल्यावरून मी ते परीक्षण कापून ठेवले. या परीक्षणाविषयी मी आपल्याला सांगणार आहेच परंतु आज हे परीक्षण परत वाचल्यावर माझ्या मनात काय विचार आले तेही आपल्या पुढे मांडणार आहे. मी हे परीक्षण … Continue reading रद्दीतील रत्ने : अथांग भारतीय मनाचा रंजक धांडोळा 

येरे येरे ओबामा      दिनांक १९.७.२०१५ या दिवशीच्या मुंबई सकाळच्या सप्तरंग पुरवणीत प्रसिद्ध झालेल्या  लेखावर आधारित मी हा लेख लिहीत आहे. सप्तरंगमध्ये प्रसिद्ध झालेल्या लेखाचे शीर्षक आहे ‘येरे येरे ओबामा.’  नागराज शंकर सिद्दी या नव्या मुंबईतील हॉटेल रॉयल ट्युलिपमध्ये  वेटर म्हणून काम करणाऱ्या व्यक्तीच्या  सस्मित चेहऱ्यात  व अमेरिकेचे माजी अध्यक्ष बराक ओबामा यांच्या चेहऱ्यात  लक्षवेधी साम्य आहे;  त्यामुळे नागराजचे सहकारी त्याला “ओ बराक, ओ बराक” अशी … Continue reading  रद्दीतील रत्ने ( ५ )

वाह ताज! Dmitrij Rodionov/Wikimedia Commons     ताजमहाल ही भारतातील एक आयकॉनिक वास्तू आहे. भारतात येणाऱ्या कोणत्याही परदेशी पर्यटकाला विचारले, की तुम्ही भारतात येऊन काय बघणार आहात; तर त्याचे पहिले उत्तर असेल ताजमहाल!  – एवढे ताजमहालाचे महत्त्व व आकर्षण आहे. भारतातील पर्यटकही  याला अपवाद नाहीत. ताजमहाल सर्वांना एवढा का आवडतो? या प्रश्नाचे एक मोघम किंवा वरवरचे उत्तर म्हणजे ताजमहाल ही एक अत्यंत सुंदर वास्तू आहे; परंतु ताजमहाल … Continue reading रद्दीतील रत्ने ३  : वाह ताज!

  या लेखाचे शीर्षक वाचून अनेकांना आश्चर्य वाटेल; परंतु अशी ब्राह्मणांची एक पोटजात भारतात अस्तित्वात आहे. मी हा लेख २८ एप्रिल २०१०  रोजी लोकसत्तेच्या लोकरंग पुरवणीत ‘इंटरेस्टिंग’ या सदरात श्री.उमेश करंदीकर यांनी हुसैनी ब्राह्मणांविषयी जी माहिती दिली आहे त्याचा आधार घेऊन लिहिला आहे. मला ही माहिती खरोखरच इंटरेस्टिंग वाटल्यामुळे मी  स्वतः  ब्राह्मणांच्या या पोटजातीविषयी अधिक माहिती गोळा केली; त्याचाही मी या लेखात उपयोग केला आहे.   … Continue reading रद्दीतील रत्ने २ : हुसैनी ब्राह्मण