“मी आलोय… मी आलोय…”

दुपारी दोन वाजले, की कंपाऊंडवर बसून तो मियांव मियांव अशी आरोळी ठोकायचा. जसं काही, ‘मी आलोय… मी आलोय… ये आता बाहेर,’ असं म्हणायचा. त्या आरोळीबरोबर तो माझ्या बागेत नव्हे… तर जणू एखाद्या दरबारात जातोय अशा राजेशाही थाटात उतरायचा. त्याच्यामागे आणखी एक-दोन शिकाऊ मोर आणि चार-पाच उत्साही लांडोरी असायच्याच. मी आतून पोळीचे तुकडे, ज्वारीचे, मक्याचे दाणे ताटलीत ठेवले, की त्यांचा ‘दरबार’ भरायचा;  पण खरी मजा त्यांच्या ‘मोहरंगीनृत्या’त असायची.

खाऊन झालं, की मोबदला म्हणून  पिसारा फुलवून नृत्य सुरू! लांडोरी गवतामध्ये अन्न शोधत असतात, आणि हा त्यांच्याभोवती थिरकतो. काहीजण मात्र कंपाऊंडवरूनच हा नजारा पाहत बसतात.

एप्रिलमध्ये त्याचं नृत्य पाहणं म्हणजे खरंच एक पर्वणी. नोव्हेंबरला पिसं गळायला लागतात, मार्चपर्यंत नवी पिसं तयार होतात – तेव्हाच खरी रंगीत मैफल रंगते.

खिडकीतून मी रोज हा देखावा निरखते; पण मन कधीच  तृप्त होत नाही. पिसारा फुलवला, की त्याची ऐटदार मान, नाचताना हलणारी चोच – जणू गाणं गुणगुणत आहे, त्याचा मोरपंखी रंगाचा मखमली अंगरखा, पाठीवर हिरवा बो आणि मागे लांबसडक पिसारा – याचा प्रत्येक थर, प्रत्येक डिझाइन पाहत बसावं असं.

सुरुवातीला तो लांडोरीसमोर पाठमोरा नाचतो, जणू पदर डोक्यावर घेतलेली लावणी नर्तकी. नंतर उलटी गिरकी घेत समोर येतो – “बघ, ही माझी संपत्ती!” असं सांगणारा. लांडोरही हळूहळू त्याच्या तालात हरवते आणि तो आपला पिसारा तिच्यावर अलगद पांघरून – “तू फक्त माझी आहेस” असा निःशब्द विश्वास देतो.

तासभर नृत्य सादर करून सगळे निघून जातात आणि संध्याकाळी पुन्हा आरोळी – “शुभरात्री!” बाजूच्या झाडावरून उत्तर येतं – “मियांव!”

असे पक्ष्यांच्या राज्यातले प्रत्येक दुपारचे आणि संध्याकाळचे क्षण मला जपून ठेवावेसे वाटतात… कारण ही केवळ बाग नाही, ही माझी रंगीत, गोडसर गाणारी दुनिया आहे.

वैज्ञानिक नाव: Pavo cristatus

अधिवास : भारतातील बरेचसे भाग, विशेषतः जंगलसदृश बागा, उघडं मोकळं रान.

अन्न : बी-बियाणं, कीटक, कधी कधी लहान सापसुद्धा.

नृत्याचं कारण : लांडोरीला आकर्षित करणं, प्रजनन हंगाम (एप्रिल–ऑगस्ट).

मोराचं हे नृत्य फक्त सौंदर्याविष्कार नाही, तर संवादाचे एक अदृश्य माध्यम आहे. पिसाऱ्याची सळसळ म्हणजे भावना, पायांच्या ठेक्यांमध्ये लपलेला उत्साह आणि प्रत्येक डोलणं म्हणजे ‘तू फक्त माझी आहेस’ असं गाणं.

मला वाटतं, प्रेमात व्यक्त व्हायला शब्द लागतातच असं नाही… कधी कधी रंगांचीही भाषा असते — पिसाऱ्याची भाषा!