अश्वघाटी यमक हा आणखी एक प्रकार त्यांच्या काव्यात दिसतो. घोड्याच्या टापांसारखी लय असलेले हे यमक. मदिरा छंदातली  रचना

तो दशकंठ अकुंठ विसां भुजि

ते विषकंठ-धनू उचली|

कष्टत कोष्टवरी द्विज ओष्ठहि चावुनि ज्या जरिने खचली||

यमकाचा आणखी एक वेगळा प्रकार दामयमक! दाम म्हणजे दोरी.  पंक्तीच्या  शेवटची काही अक्षरे, पुढच्या पंक्तींच्या सुरुवातीला वेगळ्या अर्थाने योजिली जातात. दोरीने खेचून पुढे आणली जातात.   शिखरिणी वृत्तातील गजेंद्रमोक्षाची रचना दामयमकात आहे. 

नसे ठावा ब्रह्मा, न शिव, अथवा श्रीपति हरी (अर्थ श्रीकृष्ण) 

हरी (घालवी) जो तापातें उचलुनि कृपा-सिंधु-लहरी 

हरी  वाटे काळा(यम) करिस(हत्ती) , वि-पती(गरुड) मृत्यु-भुजगा(साप) 

जगाचा तूं ऐसा धणि कवण तो पाव मज गा|

 सत्यभामेची समजूत काढतानाच्या प्रसंगात ‘शिरा’  या अक्षरांतून वेगवेगळे शब्द साधलेलं दामयमक विलक्षण आहे. 

जयीं श्री-वत्सांकप्रभु करि निजांक स्थित शिरा| (शिरा अर्थ डोके) 

शिरा-नाडी-प्राण प्रगटति न लावूनि उशिरा|

शिराणी शब्दांची पुरवि तरी डोळे न उघडी|

घडी जों मानाची विघडली असे तोंवरि घडी|

उघडी, अवघडी, घडी (वेळ), विघडली, अधरा, धरापृष्ठ, अंबुजधरा( हातांत कमळ धरलेला श्रीकृष्ण), धरावे

असे वेगवेगळे अर्थ सांगणारे वर्ण एकत्रित आणून शाब्दिक चमत्कृती ते करतात. 

न तोडि तें खड्ग रुते न भाला

भा लागते कीं तम हो नभाला

पुष्पयमक हा आणखी वेगळा प्रकार. 

प्रत्येक ओळीत काही अंतरावर यमक साधलं जातं ते पुष्पयमक. 

वंशी नाद-नटी|तिला कटि-तटीं

खोवोनि पोटी-पटीं

कक्षे वाम-पुटीं स्व-शृंग निकटीं

वेताटिही गोमटी

जेवी नीर-तटीं तरू-तळवटीं

श्री-श्याम-देहीं उटी

दाटी व्योम–घटी सुरां सुख-लुटी 

घेती जटी धूर्जटी 

किंवा 

घे हातीं कवळां मनांत कवळां त्या सुंदरा गोवळा

चित्तालागिं वळा स्वसत्व निराळा, घ्या सावळा कोवळा;

कीर्तीचा धवळा सुखाब्धिधवळा जो भक्तिचा जांवळा

प्रेमातें ढवळा उठे कळवळा त्या प्रीतिनें आंवळा

भाषांतरित काव्यातही

मज्जत्वम्भसि  यातु मेरुशिखरं शत्रुं जयत्वाहवे

याचा अनुवाद करताना  पुष्पयमकाची योजना करून अर्थाला पदलालित्याची जोड दिली आहे. 

अब्धीमाजिं बुडो प्रयत्न करुनी हेमाद्रिशृंगी चढो

शत्रूतें रगडो रणीक्रयकृषिव्यापारकर्मीं भिडो|

विद्या सर्व पढो कडोविकडिच्या व्योमास लंघो उडो|

जे होणार चुकेचिना विधिबळे कोणी रडो ना रडो||

तृष्णां छिन्धि भज क्षमां जहि मदं पापे रतिं मा कृथा:

 याचा समवृत्त अनुवाद  शार्दूलविक्रीडितात करतानाही ‘टी’कारी

पुष्पयमकाची सुंदर रचना त्यांनी केली आहे.

तृष्णेतें निपटीं क्षमेस जवटी

गर्वादिकातें पिटीं

सत्यातें उमटीं हृदंबुजपुटीं सेवा दया गोमटी|

विद्वत्स्नेह तुटी नको करूं भलें त्यांच्या गुणातें लुटी

वंशी कीर्तिवटी उभारि अरिषड्वर्गास तू आपटी 

स्रगधरेसारखं अवघड वृत्त, पुष्पयमक यांची अतिशय गोड रचना गुणगुणत राहावी अशी.  (चाल – ध्याये नित्यं महेशम्) 

पादांगुष्टींच गंगा त्रिभुवनपतिचें नाम हें अंगअंगां

जे कां व्यापि विहंगासननखशिख ते दाखवी अंतरंगा

गंगा ही पापभंगा परि हरुं न शके वासनेच्या कुसंगा

हस्तीही तत्तरंगीं धुति विषयदिवा इष्टचित्तापतंगा

विद्वज्जड अशा या भाषांतरातून  सर्वसामान्य वाचकाला अर्थबोध होणं शक्य आहे का? याला काव्यदोष म्हणावे का? शारदेचा वरदहस्त असलेल्या वामन पंडितांना शब्द वश होते. शब्दांच्या फुलोऱ्यातून वाचकांना शिकवण देण्याबरोबरच  यमकांनी समजवण्याचा नाद त्यांना होता. या नादात ते थोडे वाहवले जातात.  श्रीकृष्णाच्या वेणूपेक्षा आपला आवाज मोठा नको म्हणून ढग हळूच गर्जना करतात – 

हळुहळू घन गर्जतसे नभीं

मुरलिहूनि चढेल म्हणोन भी||

असं यमक इतर  यमकांच्या तुलनेत ओढूनताणून आणलेलं वाटतं. 

शिरीं बांधिती मोर-पत्रे विचित्रें

शरीरावरी रेखिती दिव्य चित्रें

मोर-पत्रे विचित्रें, दिव्य चित्रें हे  यमक साधण्यासाठी मोर हा मराठी शब्द आणि पत्र हा संस्कृत शब्द असं गुंफून थोडा आटापिटा केला आहे. भुजंगप्रयातातील लघु गुरू गुरूमध्ये मयूर बसत नव्हता आणि पत्रे हा शब्द हवाच होता यमकासाठी; मग मोर – पत्रे – मोराची पत्रे अशी गमतीशीर रचना झाली. 

गोपबाळे जेवायला बसली आहेत. सगळ्यांनाच हरिमुखदर्शन हवं आहे. वामन पंडित  वर्णन करतात;

हरी कर्णिकेच्या स्थळीं मध्य–भागी

मुलें भोंवतीं ऱ्हस्व– दीर्घें विभागी

ऱ्हस्व दीर्घामध्ये विभागली म्हणजे काय?… उंचीप्रमाणे विभागली. भागीचं यमक साधणे, भुजंगप्रयातात बसवणे या दोन कसोट्या साधण्यासाठी मुलांना ऱ्हस्व आणि दीर्घ करणे ही कसरत केली आहे 

बासरीच्या सुरांची किमया सांगताना 

मोहती व्रज– पशू मृग गाई|

असं म्हणत पुढे

असं यमक तयार करतात. 

यमकाचा हा अट्टाहास कधीकधी दुर्बोधता आणतो. संस्कृतप्रचुर भाषा आणि संधि यांनी काव्य लगेच कळते असे नाही. भरताने पादुका मागितल्यावर

नृसिंहावतराची कथा रंगतदार आहे; पण यात त्यांनी एरवीच्या भारदस्त भाषेशी तडजोड केली आहे.