११ नोव्हेंबरला माझा मित्र (अंतर्नाद संपादक) डॉ. अनिल जोशी याचा मला फोन आला. त्याने मला माझ्या जीवनप्रवासाबद्दल लिहिण्याचे सुचवले. मी स्वतःला विचारले,असे लेखन करण्यासारखे मी काही विशेष केले आहे का? उत्तर म्हणून कदाचित काही गोष्टी असतील –
१) मी एका लहान गावात, महुद बुद्रुक येथे (पंढरपूरपासून सुमारे २५ कि.मी. अंतरावर, सोलापूर जिल्ह्यातील सांगोला तालुक्यात) मोठा झालो आणि १९८१ पासून १४,६४६ कि.मी. दूर अमेरिकेतील टेक्सास राज्यातील ह्युस्टन शहरात स्थायिक झालो; पण माझ्यासारखे हजारो लोक लहान गावांमधून मोठ्या आंतरराष्ट्रीय शहरांमध्ये जातात.
२) मी आयआयटी बॉंबेला गेलो; पण त्या वेळचे १४४० आणि आताचे १०,०००+ भारतातील अत्यंत हुशार विद्यार्थी दरवर्षी आयआयटीमध्ये प्रवेश मिळवतात.
३) मी अमेरिकेतील एका उच्च विद्यापीठातून केमिकल इंजिनीअरिंगमध्ये पीएच. डी. केली; पण तेव्हा शेकडो आणि आता हजारो लोक अमेरिकेत विविध विषयांत पीएच. डी करतात.
४) जगातील सर्वोत्तम तेल आणि वायू कंपन्यांपैकी एक असलेल्या शेल ऑइल कंपनीत मी काम केले आणि एका उच्च तांत्रिक पदावर (सिनिअर टेक्नोलॉजिस्ट) पोहोचलो; पण लाखो भारतीय विविध उच्च बहुराष्ट्रीय कंपन्यांमध्ये काम करत आहेत आणि शेकडो सीईओ आणि इतर वरिष्ठ कार्यकारी पदांवर पोहोचले आहेत.
५) ऑक्टोबर २०१७ मध्ये निवृत्त झाल्यानंतर, मी पंढरपूरमध्ये ‘कल्पवृक्ष बालवाडी’ नावाची २१ व्या शतकातील एक ना-नफा तत्त्वावर चालणारी शाळा सुरू करण्यासाठी स्वतःला समर्पित केले आहे; पण शेकडो हजारो भारतीय (निवृत्तीपूर्वी किंवा नंतर) काही ना काही सामाजिक कार्य करतात, त्यातले काही शिक्षणक्षेत्रात असते.
६) शेवटी, मला जाणीव झाली की मी पंढरपूरमधील डीएचके हायस्कूलच्या १९७३ च्या एसएससी परीक्षेत प्रथम क्रमांक मिळवला होता. पंढरपूरमधील अनेकजण मला ‘ओळखतात’ कारण त्यांनी माझे नाव शाळेच्या गुणवंत फलकावर पाहिले आहे आणि अनिल स्वतः १९७७ च्या एस. एस. सी. परीक्षेत पंढरपूरमध्ये प्रथम क्रमांक मिळवणारा माझा चाहता आहे आणि त्याला या मासिकाच्या वाचकांना माझ्या जीवनातील काही मनोरंजक (आणि आशा आहे – प्रेरणादायक) अनुभव कळावेत असे वाटते.
माझे दोन मार्गदर्शक (स्वर्गीय) प्रा. अरविंद कुडचडकर आणि (स्वर्गीय) डॉ. व्ही. एन. श्रीखंडे यांनी मला २०१९ मध्ये माझे आत्मचरित्र लिहिण्याचा सल्ला दिला होता. त्या वेळी मी शाळेच्या व इतर काही कामात खूप व्यग्र होतो. भगवान विठोबा-रुक्मिणीच्या, माझ्या वडीलधाऱ्यांच्या, मार्गदर्शकांच्या आणि हितचिंतकांच्या आशीर्वादाने शाळा १५ जून २०२३ रोजी सुरू झाली. आता ६७ व्या वर्षी, शेवटी मला लिहिण्यासाठी थोडा वेळ मिळाला आहे. अनिलने त्याच वेळी मला हे विचारणे म्हणजे ‘दुग्ध-शर्करा योग!’
मी केवळ माझ्या जीवनातील घटनांची मालिका क्रमाने लिहिण्याचा विचार करत नाही. मला यश आणि अपयशाचा एक मोठा प्रवास सांगावयाचा आहे. या प्रवासात माझ्यात सतत सुधारणा करणे आणि शिकत राहणे ही माझी सवय बनली आहे. भारतातील माझ्या पहिल्या २४ वर्षांनी मला काही महत्त्वाची मूल्ये आणि शैक्षणिक पाया दिला; तर अमेरिकेतील गेल्या ४३ वर्षांनी मला इतर असंख्य गोष्टी शिकवल्या, माझे क्षितिज रुंदावले आणि मला एक नेतृत्व करू शकणारी व इतर लोकांवर सकारात्मक प्रभाव टाकू शकणारी व सतत नवनवी स्वप्ने पाहणारी व्यक्ती बनवले.
आपण १९६० च्या दशकापासून अमेरिका आणि इतर देशांमध्ये होणाऱ्या ‘भारतीय बुद्धीगळती’ – (Brain Drain ) बद्दल ऐकले आहे.
डॉ. श्रीखंडे आणि प्रा. कुडचडकर यांसारखे अपवाद भारतात परतले आणि त्यांनी भारताच्या विकासात महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. या लोकांनी भारताला २०४७ पर्यंत जगातील अव्वल ‘विकसित’ देशांपैकी एक बनवण्याच्या निश्चयाप्रत नेण्यात मदत केली. अशा सर्व कथांमध्ये २१ व्या शतकातील भारतीय तरुणांना प्रेरणा देण्याची क्षमता आहे. जरी मी या प्रयत्नात २०१८ मध्ये – थोडा उशिरा सामील झालो – तरी मला आशा आहे की माझी कथा महाराष्ट्रातील (आणि अखेरीस भारतातील इतर राज्यांमधील) छोट्या गावांतील आणि शहरांतील काही मुला-मुलींना त्यांची खरी क्षमता वापरण्यासाठी आणि भारताच्या उत्कर्षात योगदान देण्यासाठी प्रेरणा देईल.
सूचना :
अर्चना मिरजकर लिखित ‘पुनरपि जननं’ ही कादंबरी आपण जानेवारी अंकापासून क्रमशः प्रसिद्ध करणार होतो. ती कादंबरी फेब्रुवारी अंकापासून वाचता येईल.
संपादक.
शिरीष, तू आणि मी- रोहिणी गोविलकर- रूपारेल मध्ये एकाच वर्गात होतो. सुरू सर तुला रूपारेलला घेऊन आले होते. F.Y. चार Physics च्या पेपर मध्ये 75% फेल झाले होते. त्या पेपर मध्ये तुला 58-60 मार्क्स आणि मला 55 मिळाले होते. ते बघून सुरू सरांनी मला भेटायला बोलावलं .आणि नंतर मी त्यांची मानसकन्या झाले ते आजपर्यंत टिकून आहे. अभय आणि आशुतोष- रोहिणी ताईच म्हणतात.
तुमच्या जीवनयात्रेबद्दल उत्सुकता आहे.
डॉ अस्मिता फडके, पुणे